Ćilimarstvo u Pirotu

Pirotski ćilim često mešaju sa turskim. Oni po sarama i motivima jesu slični, ali samo na prvi pogled i to za površnog i nezainteresovanog posmatrača. Inače su vrlo različiti. Osnovne razlike su da, pirotski ćilim ima dva lica, dok turski samo jedno, kao i da se pirotski radi iz jednog komada, a turski iz dve polovine- sastavljene po uzdužnoj osi ćilima. Najstariji pisani izvori o spskom ćilimarstvu potiču iz sredine 17 veka. Tu je pirotsko ćilimarstvo kao tehnološki najsavršenije u ovoj oblasti imalo najviše uticaja na okolinu. Bogatstvo kolorita i ornamentike kao i savršenstvo i prefinjenost u izradi potvrđuje da su ga radile darovite tkalje prefinjenog umetničkog osećaja. Ovaj umetnički zanat imao je potporu u kvalitetnoj vuni sa Stare planine. Vuna je bojena prirodnim bojama odnosno bogatom bižljnom florom Stare planine. Religijsko obeležje na ćilimu prenošeno je u vremenu i prostoru i od izuzetnog je umetničkog značaja. U tehničkom smislu dvoličnost ćilima - kada su lice i naličje identični, predstavlja neoponovljivi prikaz jedinstvenog. Za vreme viševekovnog turskog ropstva velike količine ćilima najčešće su prodavani na istok, ali je i uticaj istoka bio veliki. U drugoj polovini 19. veka pirotski ćilim je prezentovan gotovo na svim značajnim vašarima, sajmovima i izložbama, a vrhunac tog izlaganja bio je na svetskoj izložbi u Parizu. U 20-tom veku, samo od 1904-1940 godine pirotski ćilim je bio na 26. svetskih sajmova počev od Londona, Brisela, Amsterdama, Barselone, Napulja do Milana, Pariza, Berlina i Soluna. Posle drugog svetskog rata Piroćanke su prikazivale, veštinu tkalja na mini izložbama gotovo u svim državama zapadne Evrope: Švajcarskoj, Nemačkoj, Švedskoj, Norvreškoj itd. Sedamdesetih godina 20. veka ovaj umetnički zanat polako počinje da se gasi. Prvo ćilimarsko udruženje osnovano je 1886. godine i osnovni cilj mu je bio očuvanje, plasman i prezentovanje ćilima. Ćilim je od pamtiveka smatran simbolom ognjišta, porodične sloge i bogatstva, ali se čuvao i kao zaštitnik kuće i prenosio s kolena na koleno. Ćilim je za pirotsku tkalju bio I ostao izvor života i egzistencije. Kažu da stari ćilim sardži duboke istine o životu: u njemu se stiče i sveto i profano. Napravljen je da zadovolji profanu potrebu, ali je to davno prevazišao i postao umetnost, lepota, mistična veza sa precima i određenim prostorom.